[Câu hỏi thường gặp] Phần 3: Sáng chế

Posted on Posted in Câu hỏi thường gặp, Tài nguyên

9. Làm thế nào ₫ể xác định được sản phẩm có khả năng bảo hộ sáng chế hay không?

Để ₫ược bảo hộ sáng chế, sản phẩm của bạn phải:
• Thuộc ₫ối tượng có khả năng bảo hộ sáng chế;
• Là một sáng chế;
• Có tính mới;
• Có trình ₫ộ sáng tạo;
• Có khả năng áp dụng công nghiệp
Bằng ₫ộc quyền sáng chế ₫ược cấp cho sáng chế. Vậy, sáng chế là gì? Nhìn chung, ở nhiều nước, “sáng chế” ₫ược mô tả là một giải pháp cho một vấn ₫ề kỹ thuật. Vấn ₫ề này có thể là cũ hay mới, nhưng giải pháp, ₫ể ₫ủ ₫iều kiện ₫ược gọi là sáng chế, phải là mới. Việc ₫ơn thuần tìm ra một thứ bất kỳ ₫ã tồn tại trong tự nhiên, mà chúng ta thường gọi là phát minh, sẽ không phải là sáng chế. Sáng chế cần có sự can thiệp của con người. Vì vậy, một chất ₫ược chiết xuất từ thực vật trong tự nhiên có thể là một sáng chế. Sáng chế không nhất thiết phải là một cái gì ₫ó phức tạp hay công nghệ cao. Thậm chí cái kẹp giấy hay tăm xỉa răng cũng có thể là một sáng chế nếu nó giải quyết ₫ược một vấn ₫ề kỹ thuật hiện tại.
Mặc dù ₫úng là một số sáng chế là kết quả của một quá trình nghiên cứu và phát triển (R&D) lâu dài hoặc một sự ₫ầu tư lớn, nhưng bạn vẫn có thể dễ dàng tìm ra ví dụ về các sáng chế ₫ơn giản nhưng vĩ ₫ại trước ₫ây trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống hằng ngày.
Nói chung, ₫ể ₫ược cấp bằng ₫ộc quyền, một sáng chế phải ₫áp ứng ₫ầy ₫ủ các ₫iều kiện sau. Nó phải thuộc vào nhóm ₫ối tượng có khả năng bảo hộ sáng chế. Nó phải là mới, nghĩa là có ₫ặc tính mới nào ₫ó mà chưa ₫ược biết ₫ến trong kho kiến thức hiện có thuộc lĩnh vực kỹ thuật của nó. Kho kiến thức này ₫ược gọi là “tình trạng kỹ thuật”. Sáng chế phải có trình ₫ộ sáng tạo, nghĩa là nó không thể ₫ược tạo ra một cách dễ dàng bởi người bất kỳ có kiến thức trung bình trong lĩnh vực kỹ thuật ₫ó. Cuối cùng, nó phải có khả năng áp dụng công nghiệp.

Tính mới
Một sáng chế là mới (hay theo thuật ngữ trong pháp luật sáng chế), “có tính mới” nếu có sự khác biệt giữa sáng chế với kiến thức hiện có hoặc “giải pháp kỹ thuật ₫ã biết”. Có sự khác nhau giữa các nước về “giải pháp kỹ thuật ₫ã biết”. Ở nhiều nước châu Âu, sáng chế bất kỳ ₫ược thể hiện trong các tài liệu dạng giấy ở ₫ịa ₫iểm bất kỳ trên thế giới hoặc ₫ược biết ₫ến hoặc ₫ược sử dụng ở bất cứ nơi nào trên thế giới, ₫ều cấu thành giải pháp kỹ thuật ₫ã biết và do ₫ó, sẽ làm mất tính mới của sáng chế. Do vậy, công bố bản mô tả sáng chế trước khi nộp ₫ơn ₫ăng ký có thể khiến sáng chế của bạn mất ₫i tính mới về mặt kỹ thuật và không ₫ược cấp bằng ₫ộc quyền sáng chế.

Ở một số nước khác, việc sử dụng ở nước ngoài sẽ không cấu thành giải pháp kỹ thuật ₫ã biết vì sẽ rất khó ₫ể chứng minh ₫iều ₫ó. Ngoài ra, một số nước (ví dụ, Hoa Kỳ) quy ₫ịnh ân hạn 12 tháng tính từ thời ₫iểm tác giả sáng chế bộc lộ sáng chế, theo ₫ó, trong thời hạn này tác giả sáng chế có thể nộp ₫ơn ₫ăng ký cho sáng chế ₫ó mà không bị mất tính mới.

Trình ₫ộ sáng tạo (tính không hiển nhiên)
Sáng chế ₫ược coi là có “trình ₫ộ sáng tạo” nếu nó là không hiển nhiên ₫ối với người bất kỳ có trình ₫ộ trong lĩnh vực lĩnh vực kỹ thuật của nó; nói cách khác, một chuyên gia có trình ₫ộ trung bình không thể tạo ra sáng chế theo một quy trình thông thường.
Đây là sự kiểm tra mang tính chủ quan và khó giải thích và khó áp dụng. Có một số lượng ₫áng kể trường hợp mà thẩm ₫ịnh viên và người nộp ₫ơn hoặc luật sư sáng chế không ₫ạt ₫ược sự nhất trí về trình ₫ộ sáng tạo của sáng chế và quyết ₫ịnh cuối cùng phải ₫ược ₫ưa ra tại toà án. Cũng có không ít các quyết ₫ịnh của thẩm ₫ịnh viên của cơ quan sáng chế bị toà án bác bỏ hay quyết ₫ịnh của toà án cấp dưới bị toà án cấp trên bác bỏ.
Theo các quyết ₫ịnh trước ₫ây của toà án, một số ví dụ về những thứ bị coi là thiếu trình ₫ộ sáng tạo là: sự thay ₫ổi kích thước ₫ơn thuần; làm cho có thể vận chuyển ₫ược; hoán ₫ổi các bộ phận; thay ₫ổi nguyên liệu; sự kết hợp của các bộ phận; hay sự thay thế ₫ơn thuần bởi bộ phận hay chức năng tương ₫ương. Những giải pháp này không ₫ược coi là có ₫ủ trình ₫ộ sáng tạo ₫ể ₫ược cấp bằng ₫ộc quyền sáng chế. Tuy nhiên, chúng có thể ₫ủ ₫iều kiện ₫ể ₫ược bảo hộ dưới dạng giải pháp hữu ích.

Khả năng áp dụng công nghiệp
Sáng chế phải có khả năng ₫ược chế tạo ra hoặc ₫ược sử dụng trong ngành công nghiệp bất kỳ. Nghĩa là sáng chế phải mang hình dạng thực tế của một dụng cụ hay thiết bị, một sản phẩm như nguyên liệu hay chất liệu mới hoặc một quy trình công nghiệp hoặc phương pháp vận hành.
Theo nghĩa rộng nhất, công nghiệp có nghĩa là hình thức hoạt ₫ộng bất kỳ khác với hoạt ₫ộng trí tuệ hoặc thẩm mỹ thuần túy. Bản thân một ý tưởng không thể ₫ược bảo hộ sáng chế, trừ khi nó là một sáng chế ₫ược coi là có khả năng áp dụng công nghiệp. Khái niệm “công nghiệp” bao gồm cả “nông nghiệp”.

10. Đối tượng không ₫ược bảo hộ với danh nghĩa là sáng chế?
Để ₫ược bảo hộ, sáng chế phải thuộc các ₫ối tượng có khả năng ₫ược bảo hộ sáng chế. Nếu bạn quan tâm ₫ến việc bảo hộ ₫ộc quyền cho sáng chế của mình thì trước tiên bạn phải tìm hiểu các quy ₫ịnh về các ₫ối tượng có khả năng ₫ược bảo hộ sáng chế trong pháp luật sở hữu trí tuệ quốc gia vì các quy ₫ịnh này là khác nhau ở mỗi nước.
Phụ thuộc vào pháp luật về sáng chế của mỗi nước, một trong số các ₫ối tượng dưới ₫ây có thể không ₫ược bảo hộ với danh nghĩa là sáng chế:
• Các phát minh về vật liệu và chất có trong tự nhiên;
• Lý thuyết khoa học hoặc phương pháp toán học;
• Cây trồng hoặc vật nuôi (hoặc giống của chúng) mà không phải là chủng vi sinh hoặc các quy trình về cơ bản mang bản chất sinh học ₫ể sản xuất ₫ộng vật hoặc thực vật (hoặc giống của chúng) mà không phải là quy trình vi sinh;

• Kế hoạch, quy tắc hoặc phương pháp ₫ể thực hiện các hoạt ₫ộng kinh doanh hoặc thực hiện các hoạt ₫ộng trí óc ₫ơn thuần hoặc chơi trò chơi;
• Phương pháp chữa bệnh cho người và ₫ộng vật, hoặc phương pháp chẩn ₫oán ₫ược thực hiện trên người hoặc ₫ộng vật (mà không phải là các sản phẩm sử dụng trong các phương pháp ₫ó);
• Sáng chế bất kỳ nếu việc ngăn cấm khai thác thương mại là cần thiết ₫ể bảo vệ trật tự xã hội, ₫ạo ₫ức hoặc sức khoẻ cộng ₫ồng.

11. Tôi có thể tra cứu thông tin sáng chế ở ₫âu? 

Tư liệu sáng chế là các tài liệu ₫ược công bố công khai, hầu hết các cơ quan sở hữu trí tuệ trên thế giới cung cấp các ₫iều kiện cần thiết ₫ể công chúng có thể tham khảo cơ sở dữ liệu sáng chế. Một số cơ quan sở hữu trí tuệ quốc gia và khu vực ₫ã xây dựng các cơ sở dữ liệu sáng chế trực tuyến và nói chung thường là miễn phí. Ngoài ra, một số tổ chức tư nhân cũng cung cấp các cơ sở dữ liệu phức tạp và thu phí. Các tổ chức ₫ại diện sở hữu trí tuệ thường ₫ược ₫ào tạo ₫ể tra cứu tư liệu sáng chế và các công ty khác thường sử dụng dịch vụ của họ ₫ể tìm kiếm các thông tin cần thiết.
Đường liên kết ₫ến các cơ sở dữ liệu sáng chế trực tuyến miễn phí:

Nước/tổ chức Địa chỉ trang web
Ôxtrâylia: www.ipaustralia.gov.au/services/S_srch.htm
Brazil: www.inpi.gov.br/pesq_patentes/patentes.htm
Canada: http://patentsl.ic.gc.ca/intro-e.html
Cơ quan Sáng chế châu Âu: www.european-patent-office.org/espacenet/info/access.htm
Pháp: www.inpi.fr/brevet/html/rechbrev.htm
Đức: www.dpma.de/suche/suche.html
Hungary: www.hpo.hu/English/db/
Nhật Bản: www.ipdl.jpo.go.jp/homepg_e.ipdl
Hàn Quốc: www.kipo.go.kr/ehtml/eLikIndex05.html
Mỹ Latin: www.oepm.es/bases-documentales/latipat_sp?ACTION=RETOUR
Niu Zilân: www.iponz.govt.nz/search/cad/dbssiten.main
Ba Lan: www.arsinfo.pl/arspatent/a_info.html
Ru-ma-ni: http://193.230.133.4/cgi-bin/invsearch
Liên bang Nga: www.fips.ru/ensite/
Tây Ban Nha: www.oepm.es/bases-documentales/oepmpat_sp?ACTION=RETOUR
Thái Lan: www.ipic.moc.go.th
Cơ sở dữ liệu của Ba cơ quan: www.uspto.gov/web/tws/sh.htm
Anh: www.patent.gov.uk/patent/dbase/index.htm
Hoa Kỳ: www.uspto.gov/patft/index.html

Cũng có một số công ty tư nhân cung cấp dịch vụ tra cứu cơ sở dữ liệu có thu phí. Derwent (www.derwent.com), Dialog (www.dialog.com), STN (www.stn-international.de/) và Questel Orbit (www.questel.orbit.com/index.htm) là một trong số các công ty thương mại lớn và ₫ược biết ₫ến rộng rãi, trong số ₫ó Derwent là công ty lớn nhất. Cũng có một số công ty tương ₫ối mới cung cấp dịch vụ trên Internet như Micropatent (www.micropatent.com), WIPS Global (www.wipsglobal.com) và nhiều công ty khác.

 

(Trích Những điều cần biết về sở hữu trí tuệ – Quyền tác giả ₫ối với bản gốc tiếng Anh của tác phẩm thuộc về Trung tâm Thương mại quốc tế UNCTAD/WTO và Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (năm 2003). Quyền tác giả ₫ối với bản tiếng Việt thuộc về Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam (năm 2009)).